Zes aanbevelingen doet Regeringscommissaris seksueel grensoverschrijdend gedrag en seksueel geweld Mariëtte Hamer in haar laatste advies aan het kabinet. Hamer ziet dat de cultuurverandering is ingezet, maar noemt de verandering “broos” en roept het kabinet op om haar werk verder te brengen. Hamer had haar rol graag overgedragen aan iemand van een jongere generatie, maar het kabinet besliste anders en eind dit jaar houden haar functie en haar bureau op te bestaan.
Er zijn volgens Hamer belangrijke stappen gezet in de maatschappelijke cultuurverandering, zoals ook haar opdracht was: “Mensen zien seksueel grensoverschrijdend gedrag en seksueel geweld steeds meer als een maatschappelijk probleem waarvoor iedereen – en dus niet alleen het slachtoffer – verantwoordelijkheid draagt. Er is meer herkenning van dit type gedrag, meer bewustwording in de eigen omgeving en minder weerstand tegen het onderwerp. Ook komen omstanders vaker in actie, bijvoorbeeld door te vragen of iemand oké is of door een pleger aan te spreken. Dit in combinatie met het gegroeide verantwoordelijkheidsbesef van mannen – in 2025 vond al 57% van de mannen dat ze een rol hadden, in 2026 68% – biedt een hoopvol perspectief. De ontwikkeling is echter vrij recent en daarmee ook broos. Iedere dag zien we nog nieuwe zaken in het nieuws en horen we verhalen om ons heen.”
Kabinet moet niet loslaten, maar doorpakken
Hamer doet in haar laatste advies zes aanbevelingen die prioriteit hebben bij wat er nu moet gebeuren in het proces van cultuurverandering dat zij mede in gang heeft gezet; thema’s die anders verweesd dreigen te raken. Een hiervan is de aanpak van seksueel grensoverschrijdend gedrag op de werkvloer, waarvan ze hoopt dat het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid die oppakt. Hamer: “De grootste vooruitgang is zichtbaar op de werkvloer, waar seksueel grensoverschrijdend gedrag tegenwoordig vaker wordt besproken, er meer concrete afspraken over worden gemaakt en mensen het minder vaak ervaren. Juist daarom moeten we dit niet loslaten, maar doorpakken.” Ze noemt ook de zorgsector, de mannenemancipatie en het onderwijs als voorbeelden van waar de verantwoordelijke bewindspersonen betrokkenen moeten ondersteunen bij het voortzetten van de initiatieven. Tot slot beveelt ze aan om het aanbod van laagdrempelige zorg voor slachtoffers van seksueel geweld te vergroten en om kritisch te kijken naar hun ervaring in het strafproces, waarin ze nu weinig erkenning ervaren, en wat zelfs kan leiden tot extra schade.
21 adviezen en talloze producten
Sinds de aanstelling van de regeringscommissaris in april 2022 gaf Hamer 21 keer gevraagd en ongevraagd advies aan het kabinet, de Tweede Kamer en de samenleving. Daarnaast ontwikkelde ze onder meer de podcastserie Alles op Tafel, de veelgebruikte ‘Handreiking Cultuurverandering op de werkvloer’, de toolkit ‘De Luisterstoel’ voor kappers om seksueel geweld in intieme relaties te herkennen, een Zorgmanifest, een Studentenpact en een Wegwijzer Wensen en Grenzen voor het mbo. Ook deed ze vele (media)optredens en organiseerde ze waar het maar kon gesprekken in het land. Daarnaast ondersteunde ze de vier ministeries bij het Nationaal Actieprogramma Aanpak seksueel grensoverschrijdend gedrag en seksueel geweld (het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap, het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid, het ministerie van Justitie en Veiligheid en het ministerie van Volksgezondheid, welzijn en Sport). Onder de vlag ‘Met elkaar trekken we de grens’ kwamen daaruit in nauwe samenwerking met Hamer meerdere campagnes voort, waaronder ‘Man zeg er wat van!’. Ook konden dankzij het actieprogramma meerdere organisaties hun belangrijke werk uitbreiden en zetten hulpverleningsinstanties een traject in gang om slachtoffers één gezamenlijke ingang te bieden naar hulp.
Ode aan de cultuurverandering
Vanavond neemt Hamer afscheid met een avond vol cultuur en gesprekken in Theater Diligentia in Den Haag. Hamer: “We noemen het een ode aan de cultuurverandering: waar staan we en waar willen we naartoe? De verandering is mede in gang gezet door middel van cultuur. Er zijn vele theaterstukken, podcastgesprekken, sketches, films, muziekstukken en boeken gemaakt, vaak op basis van de verhalen van ervaringsdeskundigen. Die staan centraal.” Tijdens de avond zijn optredens te zien van onder meer Karin Bloemen, Nazmiye Oral, Davey Turnhout, Christien Brinkgreve, Nienke ’s Gravenmade, Nienke Wijnhoven, Jeugdtheater Hofplein, Jörgen Raymann, Sahil Amar Aïssa, Stichting Gelijkspel, een gelegenheidskoor van de Albeda MBO Theaterschool uit Rotterdam en oud-minister Robbert Dijkgraaf te zien. Tijdens de avond biedt Hamer aan minister Aartsen van Werk en Participatie haar eindadvies aan.

Beeld: © RCGOG